സിങ്ക് ലയിപ്പിക്കുന്ന ബാക്ടീരിയകൾ (Zinc Solubilizing Bacteria – ZSB) മണ്ണിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഗുണകരമായ സൂക്ഷ്മാണുക്കളാണ്. ഇവ, സസ്യങ്ങൾക്ക് നേരിട്ട് ആഗിരണം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത രൂപത്തിലുള്ള സിങ്കിനെ (ഉദാഹരണത്തിന് സിങ്ക് ഓക്സൈഡ്, സിങ്ക് ഫോസ്ഫേറ്റ്, സിങ്ക് കാർബണേറ്റ്), സസ്യങ്ങൾക്ക് ആഗിരണം ചെയ്യാൻ പാകത്തിലുള്ള അയോണിക് രൂപങ്ങളിലേക്ക് (Zn²⁺ പോലുള്ളവ) മാറ്റുന്നു.
പ്രധാന ബാക്ടീരിയ ഇനങ്ങൾ
• സ്യൂഡോമോണസ് (Pseudomonas)
• ബാസില്ലസ് (Bacillus) – ഇതിൽ *Bacillus thuringiensis*, *Bacillus aryabhattai* എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.
• റൈസോബിയം (Rhizobium)
• അസോസ്പിരില്ലം (Azospirillum)
• ഗ്ലൂക്കോനാസെറ്റോബാക്റ്റർ (Gluconacetobacter)
• ബർക്കോൾഡീരിയ (Burkholderia), പാന്റോയ (Pantoea), അസിനെറ്റോബാക്റ്റർ (Acinetobacter)
പ്രവർത്തന രീതികൾ
• ജൈവ ആസിഡുകളുടെ ഉത്പാദനം: ഗ്ലൂക്കോണിക്, സിട്രിക്, ഓക്സാലിക്, ലാക്റ്റിക്, അസറ്റിക് തുടങ്ങിയ ജൈവ ആസിഡുകൾ ഇവ പുറത്തുവിടുന്നു. ഇത് മണ്ണിന്റെ pH കുറയ്ക്കുകയും, മണ്ണിൽ ഉറച്ചുപോയ സിങ്ക് സംയുക്തങ്ങളെ ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
• പ്രോട്ടോൺ പുറന്തള്ളൽ: വേരുകൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ള മണ്ണിലേക്ക് (rhizosphere) പ്രോട്ടോണുകളെ പുറന്തള്ളുന്നതിലൂടെ മണ്ണിന്റെ അമ്ലത വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും, അതുവഴി ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ട ധാതുക്കളെ സ്വതന്ത്രമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
• കീലേറ്റിംഗ് ഏജന്റുകൾ & സൈഡറോഫോറുകൾ: സിങ്ക് അയോണുകളുമായി ചേർന്ന്, വേരുകൾക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ആഗിരണം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന സംയുക്തങ്ങൾ (chelating ligands/metallophores) ഇവ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു.
• സസ്യവളർച്ചയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കൽ: പല ബാക്ടീരിയ ഇനങ്ങളും നൈട്രജൻ സ്ഥിരീകരിക്കുന്നതിനും (nitrogen fixation), സസ്യ ഹോർമോണുകൾ (ഉദാഹരണത്തിന് IAA) ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നതിനും, രോഗകാരികളായ സൂക്ഷ്മാണുക്കൾക്കെതിരെ സസ്യങ്ങളിൽ പ്രതിരോധശേഷി (systemic resistance) വളർത്തുന്നതിനും സഹായിക്കുന്നു.
ഗുണങ്ങളും പ്രയോഗ രീതികളും
• രാസവളങ്ങളുടെ ഉപയോഗം കുറയ്ക്കുന്നു: ഇന്ത്യൻ മണ്ണിൽ പലപ്പോഴും സസ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയാത്ത രൂപങ്ങളിലേക്ക് മാറിപ്പോകുന്ന സിങ്ക് സൾഫേറ്റ് (ZnSO₄) പോലുള്ള കൃത്രിമ സിങ്ക് വളങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നത് കുറയ്ക്കാൻ ഇവ സഹായിക്കുന്നു.
• വിളവ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു: നെല്ല്, ഗോതമ്പ്, ചോളം, തക്കാളി തുടങ്ങിയ വിളകളിൽ 10% മുതൽ 31% വരെ വിളവ് വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ഇവ സഹായിക്കുന്നു. കൂടാതെ, വിളവെടുക്കുന്ന ധാന്യങ്ങളിൽ സിങ്കിന്റെയും പ്രോട്ടീന്റെയും അളവ് കൂട്ടാനും ഇവ ഉപകരിക്കുന്നു.
• വാണിജ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ: ‘IFFCO Zinc Solution Bio Fertilisers’, തുടങ്ങിയ ജൈവവള ഉൽപ്പന്നങ്ങളായും.
• പ്രയോഗ രീതികൾ: വിത്തുകൾ ലായനിയിൽ മുക്കിവെക്കുക (seed treatment), മണ്ണിൽ വിതറുക (ജൈവ വളങ്ങളിലോ മറ്റ് മാധ്യമങ്ങളിലോ കലർത്തി), അല്ലെങ്കിൽ ഡ്രിപ്പ് ഇറിഗേഷൻ (തുള്ളിനന) വഴി നൽകുക എന്നിങ്ങനെ വിവിധ രീതികളിൽ ഇവ പ്രയോഗിക്കാവുന്നതാണ്.